الگویی برای رهبری برنامه درسی در دوره ابتدایی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی تهران

2 گروه مطالعات برنامه درسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران. ایران.

3 دانشیار مدیریت آموزشی، دانشکده روان‌شناسی و علوم‌تربیتی، دانشگاه علامه‌طباطبائی، تهران

4 دانشیار رشته برنامه ریزی درسی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی- دانشگاه تهران

5 استادیار تکنولوژی آموزشی، دانشکده روان‌شناسی و علوم‌تربیتی، دانشگاه علامه‌طباطبائی، تهران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارائه و تبیین الگویی بومی از «رهبری برنامه­ درسی دوره ابتدایی» در شکل مدل پارادایمی «نظریه برخاسته از داده­ها» با رویکرد سیستماتیک انجام شده است. در انجام پژوهش حاضر داده­های لازم از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 21 نفر از اساتید و پژوهشگران حوزه علوم­تربیتی، تحلیل اسناد بالادستی آموزش و پرورش و نتایج پژوهش­های داخلی و خارجی به دست آمده است. با تحلیل داده­ها، 16 مقوله کلی الگو در 6 بُعد مدل پارادایمی نظریه برخاسته از داده­ها شامل شرایط عِلّی (1مقوله)، شرایط زمینه­ای (2مقوله)، شرایط مداخله­ای (2مقوله)، راهبردها (8مقوله)، پیامدها (2مقوله) و یک مقوله اصلی، به همراه 63 مقوله فرعی و 532 ویژگی مربوط به آنها ارائه گردید. نتایج نشان داد الگوی تدوین شده می­تواند مطابق با ویژگی­های نظام آموزشی متمرکز ایران در قالب یک چارچوب علمی تبیین شود و گذشته از این که در برنامه­ریزی برای اجرای هر چه بهتر برنامه­های درسی در سطوح ملی، استانی، منطقه، مدرسه­ای و کلاسی تسهیل­گر باشد، تدوین کنندگان برنامه درسی دوره ابتدایی و اجراکنند­گان آن نیز می­توانند از جنبه­های نظری و عملی آن بهره گیرند.
 

کلیدواژه‌ها


ادیب، یوسف؛ زارع، سعیده و عزتی، محمدرضا. (1394). تجارب معلمان از تدریس در پایه ششم ابتدایی، در اولین سال تغییر نظام آموزشی، فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 10 (37):22-5.

ادیب­نیا، اسد. (1383). بررسی موانع اجرای روش­های تدریس فعال در مدارس ابتدایی شهر تهران، مؤسسه پژوهشی و برنامه­ریزی درسی و نوآوری­های آموزشی. سازمان پژوهش و برنامه­ریزی آموزشی.

اسمعیل­پور، علی. (1392).­ ارزیابی دانش، نگرش و توانش معلمان دوره ابتدایی در خصوص   برنامه­های درسی تحوّل­یافته آموزش و پرورش. پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد واحد ارومیه.

اشتراوس، آنسلم، کربین، جولیت. (1998). مبانی پژوهش کیفی (فنون و مراحل تولید نظریه      زمینه­ای).ترجمه ابراهیم افشار (1390). تهران: نی.

امیرخانی، حسین. (1385). توانمندسازی روان­شناختی منابع انسانی:دیدگاه­ها و ابعاد، پیک نور، 1 (1): 17-11.

پیری، موسی؛ اسدیان، سیروس و محمدزاده، مرتضی. (1396). ارزیابی وضعیت اجرای برنامه درسی کار و فناوری پایه هفتم دوره اول متوسطه، فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 12 (45):142-119.

حسن­پور، سکینه. (1392). بررسی میزان برخورداری معلمان پایه­ی ششم ابتدایی از مهارتهای تفکر و پژوهش. پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد واحد ارومیه.

حسین پناه، مهدی؛ کرمی، مرتضی؛ جعفری­ثانی، حسین و کارشکی، حسین. (1396). ارزیابی میزان هم­ خوانی برنامه­های درسی قصد­شده، اجرا­شده و کسب­شده دوره دوم ابتدایی در پرورش شایستگی­های پژوهشی، فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 11 (44):­164-141.

خوش­خلق، ایرجوشریفی، حسن­پاشا. (1386).ارزشیابیاجرایآزمایشیارزشیابیتوصیفی درمدارسابتداییبرخیازمناطقآموزشیکشور. فصلنامهتعلیموتربیت، 16 (4):­173­– 159.

خوش­خلق، ایرج. (1384).ارزشیابیاجرایآزمایشیارزشیابیتوصیفیدرمدارس ابتداییبرخی ازمناطقآموزشیکشور. تهران:پژوهشکده تعلیم و تربیت.

داودی، رسول. (1391). ارزیابی عملکرد و موانع فراروی شورای دانش­آموزی جهت مشارکت­دهی دانش­آموزان در فعالیت­های مدارس، رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، ­3 (4)­: ­161-147.

دیناروند، حسن. (1386). ویژگی­ها و مهارت­های مدیران اثربخش برای ایجاد تحوّل در مدارس لرستان. مجموعه مقالات بررسی چالش­های پیش­روی مدیریت آموزش و پروش استان لرستان. پژوهشکده تعلیم و تربیت سازمان آموزش و پرورش لرستان. خرم­آباد: شاپورخواست.

راستگو، اعظم. (1383). بررسی میزان استفاده معلمان از روش تدریس مبتنی بر پرورش       مهارت­های حل مسئله در درس علوم پایه چهارم ابتدایی منطقه 6 شهر تهران. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم تربیتی. تهران: دانشگاه تربیت معلم.

زین­آبادی، حسن­­رضا؛ بهرنگی، محمدرضا؛ نوه­ابراهیم، عبدالرحیم و فرزاد، ولی­اله. (1389). نقش مدیران در پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان مدارس ابتدایی پسرانه شهر تهران. نوآوری­های آموزشی، 9 (4):­126-89.

سپهری، حسین. (1384). بررسی راه­های جلب مشارکت مردمی در آموزش و پرورش، پایان­نامه کارشناسی ارشد مدیریت دانشگاه علامه طباطبایی تهران.

عباسی، احمد. (1385). راه­های افزایش مشارکت مردمی در آموزش و پرورش اصفهان از دیدگاه مدیران و اعضای انجمن اولیاء و مربیان، پایان­نامه کارشناسی­ارشد دانشگاه اصفهان.

عزتی، محمدرضا و واحدی، شهرام. (1396). درک و نگرش معلمانِ سرگروه نسبت به درس کار و فناوری، ­12 (45):118-95.

علاقه­بند، علی.­ (1380).مقدمات مدیریت آموزشی. تهران: دانشگاه پیام نور.

کاظمی، صدیقه و مهرام، بهروز. (1389). کاوشی در عملکرد مدیریت آموزشی به عنوان مؤلفه­ای از برنامه درسی پنهان در تربیت ارزشی دانش­آموزان، مطالعات برنامه درسی آموزش عالی،­5 (17): 152-129.

محمدامین­زاده، حسن؛ سیفی، محمد و فقیهی، علیرضا. (1396). ارزیابی میزان همخوانی و همسویی برنامه درسی قصدشده، اجراشده، کسب­شده تفکر و پژوهش ششم ابتدایی، فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 12 (46):170-149.

میرزابیگی، علی. (1389). برنامه­ریزی درسی و طرح درس در آموزش رسمی و تربیت نیروی انسانی. تهران: یسطرون.

نوروززاده، ­رضا؛ محمودی، رضا؛ فتحی واجارگاه، کورش و نوه­ابراهیم، ­عبدالرحیم. (1385). وضعیت سهم مشارکت دانشگاه­ها در بازنگری برنامه­های درسی مصوب شورای عالی برنامه­ریزی، پژوهش در برنامه­ریزی آموزش عالی، ­12 (4):­92-71.

Fung, Y, S­. (2012). A study of curriculum leadership strategies indifferent curriculum implementation stages: Liberal Studies of New Senior Secondary Curriculum in Hong Kong. A Thesis for the Degree of Doctor of Education In Education. The Chinese University of Hong Kong.

Harris, A. & Muijs, D.­ (2003). Teacher Leadership: principles and practice. Institute of Education, University of Warwick : University of Warwick.

Hopkins, D. (2001). School Improvement for Real, London Falmer Press.

Hopkins, D. & Jackson, D. (2003). Building the capacity for leading and learning, in A. Harris, D. Hopkins, A. Hargreaves et al,. Effective Leadership for School Improvment. London: Routledge.

Poplin,­M.S.­ (1992).The leader’s new role: Looking to the growth of teachers.Educational Leadership, 45 (5),10-11.

Robinson, V., Hohepa, M., & Lloyd, C. (2009). School leadership and student outcomes:Identifying what works and why. Auckland, New Zealand: University of Auckland.

Senge,P.,Kleiner ,A.,Roberts,C.,Ross,R.,Roth,G.,& Smith,B. (1999). The dance of change:The challenges to sustaining momentum in learning organizations. New York: Doubleday/ Currency.

Southworth, G. (2002).Think piece from NCSL, Times Educational Supplement, 6 December.

Waters, T., Marzano, R. J., & McNulty, B. (2003). Balanced leadership: What 30 yearsof research tells us about the effect of leadership on student achievement. Aurora, CO: Mid-Continent Research for Education and Learning.

Wiles, J. (2009). Leading curriculum development. Thousand Oaks, CA: Corwin Press.