پدیدارنگاری تعاملات آموزشی معلمان و دانش‌آموزان

نویسنده

استادیار علوم تربیتی دانشگاه کردستان

چکیده

انتظارات ذینفعان آموزش (یادگیرندگان، خانواده‌ها و بخش‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه) هرساله بسی متنوع‌تر و گسترده‌تر می‌گردد و این امر باعث شده که معلمان با دسته‌های بسیار گوناگون‌تر از فرهنگ‌ها، علایق و خواسته‌ها مواجه شوند و در محیطی از شک و تردید و ابهام کار کنند. تغییرات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این رویه را ایجاد کرده است و معلمان به دنبال یافتن راه‌های جدید برای مواجهه با این تنوع‌ها و ایجاد تعامل سازنده و انطباق درست در امورات آموزشی هستند. در این پژوهش سعی شده تا با روش کیفی پدیدارنگاری به جستجوی گونه‌های روابط متقابل بین معلم و دانش‌آموز در امور آموزشی پرداخته شود. مشارکت‌کنندگان در پژوهش شامل 20 نفر از معلمان دارای تجربه آموزشی حداقل 15 سال و بالاتر هستند که در مدارس متوسطه شهر سنندج به فعالیت آموزش و تدریس مشغول هستند. این تعداد با روش نمونه‌گیری ملاکی انتخاب و تا حد اشباع نظری جمع‌آوری اطلاعات ادامه داشت. روش گردآوری داده‌ها و اطلاعات مصاحبه نیمه ساختارمند و تجزیه و تحلیل مصاحبه‌ها با استفاده از روش استقرایی انجام شد. با ترسیم افق‌های درونی و بیرونی، در نهایت، فضای نتیجه پژوهش طراحی گردید. نتایج پژوهش، شش روش متفاوت را نشان می‌دهد که در آن معلمان امور آموزشی را در ارتباط با دانش‌آموز تجربه می‌کنند؛ که آن‌ها را در طبقات توصیفی آموزش دهنده مهارت‌ها، فراهم کننده و ارائه‌دهنده اطلاعات؛ تسهیل گر یادگیری؛ حضور مشارکتی و هدایت‌کننده؛ مربیگری (ناظر و راهنما) و روشنگری اندیشه‌ورزانه دسته‌بندی کردیم. نقش معلمان در یک پیوستار از «انتقال‌دهنده دانش» شروع و با «روشنگری اندیشه‌ورزانه» که در آن معلمان به‌عنوان اشخاص خاصی در زندگی دانش‌آموزان ظاهر می­شوند که نفوذشان فراتر از دیوارهای کلاس و سال‌های تحصیل در مدرسه، در کل زندگی اجتماعی آنان ادامه می‌یابد. همچنین هر کدام از این سبک‌های تعامل دارای ویژگی‌های خاص در ارتباط با نقش معلم، یادگیرنده، جو کلاس، برنامه درسی و ... هستند.

کلیدواژه‌ها


آریا پوران، سعید؛ عزیزی، فرامرز و دیناروند، حسن (1392). رابطه سبک مدیریت کلاس معلمان با انگیزش پیشرفت ریاضی دانش‌آموزان پنجم ابتدایی، مجله روانشناسی مدرسه، دوره‌ی 2، شماره‌ی 1، 41-23.

 

برخورداری، رمضان و خسرو باقری (1391). مؤلفه­های روش­شناختی پژوهش پدیدار شناختی در تعلیم و تربیت. پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، دوره دوم، شماره 2، 140-121.

 بیابان‌گرد، اسماعیل (1386). راهنمای والدین و معلمان در تربیت و آموزش کودکان، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

 

 دارابی، علی (1388). رویکرد پدیدارشناسی در تجزیه و تحلیل پدیده­های سیاسی. فصلنامه مطالعات سیاسی، سال 2، شماره 5، 83-61.

 

دارتینگ، آندره (1376). پدیدارشناسی چیست؟ ترجمه: محمود توالی، تهران، سمت، 1376، چاپ دوم.

دانایی فرد، حسن؛ کاظمی، سیدحسین و مقصودی، احسان (1390). پژوهش‌های تفسیری در سازمان: استراتژی‌های پدیدارشناسی و پدیدارنگاری، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.

 

 شعبانی، حسن (1390). مهارت‌های تدریس و یادگیری، تهران: انتشارات سمت.

 ملکی، حسن (1389). ارتباط خانه و مدرسه در دوره ابتدائی، تهران: انتشارات انجمن اولیاء و مربیان

 

Adeyemo, S. A. (2012). The relationship between effective classroom management and students’ academic achievement. European Journal of Educational Studies, 4(3), 367-381.

 

 Akerlind, G. (2005). Variation and commonality in phenomenographic research methods. Higher Education Research & Development, 24(4), 321-334.

 

 Ashworth, P., & Lucas, U. (1998). What is the “World” of phenomenography? Scandinavian Journal of Educational Research, 42(4), 415-431.

 

 Bowden, J. (2005). Reflections on the phenomenographic research process. In Doing Developmental Phenomenography, J. Bowden & P. Green (Eds). Qualitative Research Methods Series. Melbourne, Victoria: RMIT University Press.

 

 Chevalier, A., Dolton, P. & Levacic, R. (2005). School and Teacher Effectiveness. In S. Machin and A. Vignoles (eds), What’s the Good of Education? The Economics of Education in the United Kingdom, Princeton University Press.

 

 Djigic, G. & Stojiljkovic, S. (2011). Classroom management styles, classroom climate and school achievement. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 29(1), 819 – 828.

 

 Doll, B., Spies, R., Champion, A., Guerrero, C., Dooley, K., & Turner, A. (2010). The Class Maps Survey: A measure of middle school science students’ perceptions of classroom characteristics. Journal of Psychoeducational Assessment, 28, 338-348.

 

 Elbertson, N., Brackett, M. A., & Weissberg, R. (2010). School-based social and emotional learning (SEL) programming: Current perspectives. In A. Hargreaves, M. Fullan, D. Hop­kins, & A. Lieberman (Eds.). The second international handbook of educational change (pp. 1017-1032). New York: Springer.

 

 Ernest, P. (2010). Reflections on Theories of Learning. In B. Seriraman & L. English (Eds.); Advances in mathematics education: Theories in mathematics education: Seeking new frontiers, pp. 39- 46. Springer.

 

 Evrim, EA. Gökçe, K. & Enisa, M. (2009). Exploring the relationship between teacher beliefs and styles on classroom management in relation to actual teaching practices: a case study. Procedia Social and Behavioral Sciences, 1(1), 612–617.

 

 Feinstein L. & Sabates, R. (2005(. Education and Youth Crime: Effects of Introducing the Education Maintenance Allowance Program. Centre for Research on the Wider Benefits of Learning Research Report No. 14.

 Freiberg, H. J., Huzinec, C., & Templeton, S. M. (2009). Class­room management—A pathway to student achievement. Elementary School Journal, 110(1), 64-80.

 Hargreaves, A., & Fullan, M. (2000). Mentoring in the new millennium. Theory into Practice, 39(1), 50-57.

 Hitchcock, L. (2006). Methodology in computing education: a focus on experiences. Proceedings of the 19th Annual NACCQ Conference, 7–10 July 2006, Wellington New Zealand

 Hughes, J.N. & Chen, Q. (2011). Reciprocal effects of student–teacher and student– peer relatedness: Effects on academic self-efficacy. Journal of Applied Developmental Psychology, 32 (5), 278–287.

 Jennings, P. A., & Greenberg, M. T. (2009). The prosocial class­room: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79, 491-525.

 Juvonen, J., Espinoza, G., & Knifsend, C. (2012). The role of peer relationships in student academic and extracurricular engagement. In S. Christenson, A. Reschly, & C. Wylie (Eds.), Handbook of research on student engagement (pp. 387–401). New York, NY: Springer Science.

 Kaapu, T., Saarenpää, T., Tiainen, T. & Paakki M-K. (2006). The Truth is Out There - Phenomenography in Information Systems Research. Proceedings of the 29th Information Systems Research Seminar in Scandinavia, Helsingör, Denmark, 12-15.8.2006, 17 p. Available at http://www.itu.dk/iris29/ IRIS29/14-6.pdf

 Kunter, M., Jürgen Baumert, J. & Köller, O. (2007). Effective classroom management and the development of subject-related interest. Learning and Instruction, 17(5), 494–509.

 Marton, F. (1981). Phenomenography - describing conceptions of the world around us. Instructional Science, 10(1981), 177-200.

 Marton, F. (1986). Phenomenography - A research approach investigating different understandings of reality. Journal of Thought, 21(2), 28-49.

 Marton, F., & Booth, S. (1997). Learning and Awareness. New Jersey: Lawerence Erlbaum Associates.

 McKown, C. & Weinstien, R. S. (2008). Teacher expectations, classroom context, and the achievement gap. Journal of School Psychology, 46: 235-261.

 Meehan, B. T., Hughes, J. N., & Cavell, T. A. (2003). Teacher-student relationships as compensatory resources for aggressive children. Child Development, 74(4), 1145–1157.

 

 Miles SB, Stipek D. (2006). Contemporaneous and longitudinal associations between social behavior and literacy achievement in a sample of low-income elementary school children. Child Development, 77:103–117.

 

 Namita, Miss P.P. (2012). Role of Education in Social Change. International Educational E-Journal, Volume-I, Issue-II, Jan-Feb-Mar.

 

 Nugent, Tisome, T. (2009). The Impact of teacher- student interaction on student motivation and achievement, A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Education, University of Central Florida, Orlando, Florida.

 

 Ogaboh, A. A. M. I. & Ashibi, N.I. (2010). Teachers’ leadership style, classroom variables and students’ academic performance in Calabar metropolis, Nigeria. Educational Research,1(6), 178-185.

 

 Patall, E. A., Cooper, H., & Wynn, S. R. (2010). The effectiveness and relative importance of choice in the classroom. Journal of Educational Psychology, 102, 896–915.

 

 Penelope M., Andreas F., & Lars-Owe D. (2013). A phenomenographic study of students' conceptions of quality in learning in higher education in Rwanda. Studies in Continuing Education. Studies in Continuing Education is available online at: http://dx.doi.org/10.1080/0158037X.2013.768229

 

 Pianta, R. C., Hamre, B. K., & Allen, J. P. (2012). Teacher-student relationships and engagement: Conceptualizing, measuring, and improving the capacity of classroom interactions. In S. Christenson, A. Reschly, & C. Wylie (Eds.), Handbook of research on student engagement (pp. 365–386). New York, NY: Springer Science.

 

 Prosser, M. (2000). Using phenomenographic research methodology in the context of research in teaching and learning. In J. A. Bowden & E. Walsh (Eds.), Phenomenography (pp. 34-47). Melbourne, Australia: RMIT University Press.

 

 Prosser, M., Trigwell, K., & Taylor, P. (1994). A phenomenographic study of academics’ conceptions of science learning and teaching. Learning and Instruction, 4, 217-231.

 

 Rudasill, K. M., & Rimm-Kaufman, S. E. (2009). Teacher-child relationship quality: The roles of child temperament and teacher-child interactions. Early Childhood Research Quarterly, 24, 107–120.

 

 Schneider, F. W., Coutts, L. M., & Gruman, J. A. (2012). Applied social psychology: Understanding and addressing social and practical problems. (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.

 

 Soodak, L. C. (2003). Classroom management in inclusive settings. Theory into Practice: Classroom Management in a Diverse Society, 42, 327–333.

 

 UNESCO. (2013). Revisiting Learning: The treasure within. Assessing the influence of the 1996 Delors report’.

 

 Wentzel, K. R. (2009). Students’ relationships with teachers as motivational contexts. In K. Wentzel & A. Wigfield (Eds.), Handbook of motivation in school (pp. 301–322). Mahwah, NJ: Erlbaum.

 

 Willms, J.D., Friesen, S. & Milton, P. (2009). What Did You Do in School Today? Transforming classrooms through social, academic and intellectual engagement (First National Report). Toronto, ON: Canadian Education Association.