مطالعات برنامه درسی

مطالعات برنامه درسی

ضرورت دانش برنامه درسی اسلامی: پارادایمی بالقوه میان پارادایم های موجود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشگاه فردوسی مشهد/ دانشکده علوم تربیتی/ گروه برنامه درسی
چکیده
ضرورت برنامه درسی اسلامی موضوعی بنیادی و مغفول است که در این مقاله اختصاصاً به آن پرداخته شده است. در ابن پژوهش با روش تحلیلی و نظرورزانه، نگاه شمول­گرایانه و جامعی به ضرورت برنامه درسی اسلامی مطرح شده است که ضمن تبیین اندیشه­های موجود، به­روی فعالان این حوزه، دریچه­های جدیدی می­گشاید و هم خط سیر ضرورت برنامه درسی اسلامی  را از نگاهی سلبی تا نگاهی ایجابی تبیین می­کند. ضرورت­های چهارگانه توصیفی، پیامدی، انتقادی، و خلق و تولید مهمترین انواع ضرورت دانش برنامه درسی اسلامی هستند که از دل منابع استقراء شدند. اما در این میان ضرورت نظریه­ای، آن وجهی است که مورد تکید نویسندگان می­باشد. این ضرورت بیانگر این است که تا شالوده­های نظری و دانشی درباره برنامه درسی اسلامی به خوبی تدوین نشود، منطقاً امیدی به ظهور آن وجود ندارد. ضرورت دانش برنامه درسی اسلامی، پرداخت تئوریک به مبانی هستی­شناختی، ارزش­شناختی،  انسان­شناختی، معرفت­شناختی و روش­شناختی این دانش، به منظور معرفی و ارائه آن بعنوان پارادایمی در میان پارادایم­های موجود دانش برنامه درسی است.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Necessity of Islamic Curriculum Knowledge: A Potential Paradigm Among Existing Paradigms

نویسندگان English

Maghsoud Amin Khandaghi 1
fateme sadat jafarnia 2
1 Department of Education. Faculty of Education and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad
2 Ferdowsi University of Mashhad/ Faculty of Educational Sciences/ Curriculum Department
چکیده English

The necessity of Islamic curriculum is a fundamental and neglected subject that was specifically addressed in this article. In this research, with an analytical and theoritical method, a holistic and comprehensive view of the necessity of Islamic curriculum was proposed, which, while explaining the existing ideas, opens new windows for the activists of this field and also the course. It explained the necessity of Islamic curriculum from a negative to a positive point of view. The four essentials of descriptive, consequential, critical, and creation and production were the most important types of Islamic curriculum-curriculum knowledge that were inferred from the sources. But in the meantime, theoretical necessity is the aspect that was emphasized by the authors. This necessity indicated that until the theoretical and knowledge foundations of Islamic curriculum are not formulated well, there is logically no hope for its emergence. The necessity of Islamic curriculum knowledge, theoretical treatment of the ontological, value-cognitive, anthropological, epistemological and methodological foundations of this knowledge, for the purpose of epistemology and presenting it as a paradigm among the existing paradigms of curriculum knowledge.

کلیدواژه‌ها English

Necessity
curriculum knowledge
Islamization
religious science
paradigm
ابوالقاسمی، محمدجواد (1391). اخلاق نقد فرهنگی و فرهنگ نقد اخلاقی، اخلاق زیستی، 2(3)، 191-157. 
ادیب منش، مرزبان؛ لیاقتدار، محمدجواد؛ نصر، احمدرضا (1397). تبیین ابعاد و مولفه­های برنامه درسی معنوی بر اساس منابع و متون مرتبط با آن. تربیت اسلامی، دوره 13، شماره 27: 84-61.
اسدیان، سیروس (1390). بنیادها و راهکارهای اسلامی کردن برنامه درسی رشته برنامه­ریزی درسی در ایران و ارائه مدلی جهت آن، رساله دکتری، تهران» دانشگاه علامه طباطبایی.
امین­خندقی، مقصود؛ مهدوی­خواه، علی (1396). بسوی انبساط مفهومی از برنامه درسی اسلامی. فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران. 12(46)، 34-1.
ایمان، محمدتقی؛ کلاته­ساداتی، احمد (1398). روش­شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان (ارائه مدل روش­شناختی از علم اسلامی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
باقری، خسرو(1380). ماهیت و قلمرو تعلیم و تربیت اسلامی. حوزه و دانشگاه، شماره 28. 33-23.
باقری، خسرو؛ سجادیه، نرگس(1390). هدف­های درس تاریخ بر اساس رویکردی اسلامی در فلسفه برنامه درسی. پژوهش­های برنامه درسی، 1(1)، 138-111.
برزیده، حمیرا؛ محمودنیا، علیرضا؛ قائدی، یحیی؛ ضرغامی، سعید (1395). الگوی پیشنهادی برنامه درسی تربیت اجتماعی اسلامی در دوره متوسطه: رویکردی هنجارین. پژوهش­نامه مبانی تعلیم و تربیت، 6(2)، 127-107.
بهشتی، سعید؛ ملکی، حسن؛ ویسی، غلامرضا (1392). سیاست­های حاکم بر اهداف آموزشی در معرفت­شناسی استاد مطهری و کاربست آن در نظام جمهوری اسلامی ایران. پژوهش­های سیاست اسلامی،1(3): 196-173.
جمالی زواره، اعظم (1390). بررسی مبانی فلسفی برنامه درسی آموزش ابتدایی با تاکید بر دو رویکرد رئالیسم اسلامی و پراگماتیسم. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.
حسینی، سید حسین (1396). تحلیل الگوی نقد علمی. پژوهش­های عقلی نوین. 2(4)، 117-97.
زرقانی، اعظم؛ امین­خندقی، مقصود؛ شعبانی ورکی، بختیار؛ موسی­پور، نعمت الله (1395). ارتباط دانش نظری و عملی معلمان درپارادایم­های اجرای برنامه درسی. مجله پژوهش­نامه مبانی تعلیم و تربیت، سال 6، 1(1)، 68-46.
سجادی، سیدمهدی؛ برخورداری، رمضان(1383). تبیین و تحلیل جریان اسلامی­سازی علوم و آثار آن بر تعلیم و تربیت. نوآوری­های آموزشی، 3(7)، 78-59.
سلطانی­نژاد، نجمه؛ کشتی­آرای، نرگس؛ واعظی، سید حسین (1397). دلالت­های حاکم بر برنامه درسی در رویکرد تعلیم و تربیت اسلامی به پدیده­ جهانی شدن با تاکید بر دیدگاه آیت الله جوادی آملی. پژوهش در برنامه­ریزی درسی. 15(30)، پیاپی 57، 56-43.
سند برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران (1391). وزارت آموزش و پرورش: شورای عالی آموزش و پرورش.
علم الهدی، جمیله (1381). تبیین تعلیم و تربیت اسلامی و دلالت­های آن بر برنامه درسی. رساله دکتری، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
علوانی، طه جابر(1385). ایده و طرح اسلامی­سازی معرفت. گردآوری مجید مرادی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
فیاض، ایراندخت (1387). بررسی فراتحلیلی محتوای کتاب­های درسی در رابطه با ارزش­های اسلامی ایرانی. فرهنگ و علم. شماره اول: 41-11.
قاسم­پور دهاقانی، علی؛ نصر اصفهانی، احمدرضا (1390). رویکرد معنوی و برنامه­ریزی درسی. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی.19(دوره جدید) (13): 92-71.
کشتی­آرای، نرگس؛ سلطانی­نژاد، نجمه (1393). اسلامی­سازی مدارس بر اساس نظریه بازگشت به خود استاد مطهری. پژوهش در برنامه­ریزی درسی. 11(15، پیاپی 42)، 11-1.
لطیفی، علی (1393). روش­شناسی نظریه­پردازی در تربیت اسلامی بر اساس حکمت متعالیه. رساله دکتری در رشته فلسفه تعلیم و تربیت. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
محسن­پور، بهرام (1383). ضرورت تدوین نظریه برنامه درسی برای آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران. نوآوری­های آموزشی. 3(7)، 113-99.
محسن­پور، بهرام(1386). تدوین برنامه درسی علوم تجربی با رویکرد دینی: چالشی جدید پیش­روی برنامه­ریزان درسی. تربیت اسلامی. 3(5)، 152-135.
مرزوقی، رحمت اله (1395). پارادایم­های علم و نظریه­های برنامه درسی؛ تحلیلی بر فلسفه و نظریه­پردازی در رشته مطالعات برنامه درسی. تهران: آوای نور.
ملکی، حسن (1385). دیدگاه برنامه درسی فطری- معنوی مبتنی بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. کنگره ملی علوم انسانی، تهران.
ملکی، حسن (1398). هویت دینی برنامه درسی. تهران: آییژ
موحدی محصل طوسی، مرضیه (1391). نتیجه­محوری در ارزشیابی؛ مانعی در تحقق تربیت اسلامی. همایش تعلیم و تربیت اسلامی، مبانی، منابع و اصول، دوره اول.
موسوی­نسب، سید محمدصادق؛ رزاقی، هادی؛ خطیبی، حسین(1391). نقش اسلامی­سازی محتوای آموزشی در درونی شدن ارزش­های اسلامی. معرفت، 21(179). 30-15.
مهرمحمدی، محمود (1389). بازشناسی حدود و ثغور موضوعی برنامه درسی به­عنوان یک حوزه معرفتی. در:  برنامه درسی: نظرگاه­ها، رویکردها، و چشم­اندازها. تهران: سمت.
میرزاخانی، مهدی(1391). ارزش و جایگاه معنویت در قرآن و روایات اسلامی و دلالت­های برنامه درسی بر مبنای آن. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ سبحانی­نژاد، مهدی؛ مصباح، علی (1400). طراحی الگوی برنامه درسی هویت دینی در دوره اول متوسطه. فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران. سال شانزدهم، شماره 61، 92-59.
نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ سبحانی­نژاد، مهدی؛ مصباح، علی (1400). هویت دینی و پیش­بایست­های طراحی برنامه درسی.  فصلنامه مطالعات ملی، سال بیست و دوم، شماره 2، 26-3.
نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ سبحانی­نژاد، مهدی؛ مصباح، علی (1401). مبانی الهیاتی برنامه درسی هویت دینی. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال سی ام، شماره 55، 231-193.
نجفی، محمد (1386). الگوی نظری برنامه درسی معنوی در تربیت اسلامی با تاکید بر رویکرد تربیتی محبت اهل بیت (ع). رساله دکتری، دانشگاه شیراز.
نقره­ای، مرتضی؛ امین­خندقی، مقصود (1402). آیا خدا اینجا حضور دارد؟ پرسش از الهیات در حوزه مطالعات برنامه درسی. فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، سال هفدهم، شماره 70، 40-1.
نوذری، محمد (1391). امکان اسلامی­سازی و بومی­سازی برنامه درسی رشته علوم تربیتی. راهبرد فرهنگ، 5(19). 139-168.
ویسی، غلامرضا؛ فتحی واجارگاه، کوروش (1387). نگاهی جدید به برنامه درسی بر اساس انسان­شناسی اسلامی. راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 1(2): 49-63.
یوسف­زاده، محمدرضا؛ جمشیدی، اصغر(1393). بررسی عوامل مؤثر بر برنامه درسی اسلامی از دیدگاه دانشجویان کارشناسی ارشد رشته برنامه­ریزی درسی دانشگاه­های تهران. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت.22(دوره جدید، 22).  79-65.
Adebayo, R. I. (2005). Islamization of the Curriculum: An Agenda for Model Islamic Nursery Schools in Nigeria. Muslim Education Quarterly, vol. 22, Nos. 3 & 4, 4 – 17.
Adebayo, R.I. (2015).  From Islamicizing the Sciences to Strategizing for Muslims’ Scientific Breakthrough. International Journal of Islamic Thought.Vol. 7, 25-38.
Adebayo, R. I. (2016). The Challenges of Islamization of Knowledge in Nigerian Islamic Universities. IIUM Journal of Educational Studies, 4 (1), 78 – 99.
Amin, R.M., and M.A. Haneef. )2011(. “The Quest for Better Economics Graduates: Reviving the Pluralist Approach in the Case of the International Islamic University Malaysia.” International Journal of Pluralism and Economics Education 2, no. 1: 96-113.
Amin, R.M., and M.A. Haneef. )2011(. “The Quest for Better Economics Graduates: Reviving the Pluralist Approach in the Case of the International Islamic University Malaysia.” International Journal of Pluralism and Economics Education 2, no. 1: 96-113.
Anwar hassan, Hussain (1987). A suggested Islamic curriculum for American muslim children at elementary school level. University of Kansas, degree of Doctor of Philosophy.
Dangor. Suleman (2005). Islamization of Disciplines: Towards an indigenous educational system. Educational Philosophy and Theory, Vol. 37, No. 4
Hafiz Mohammad Ikhlas, M.A. (Islamic Studies) (2005) A SUCCESS STORY: The Development of Islamic Studies. Curriculum in South East Asia. IQRA International Educational Foundation, Chicago, IL, USA.
Hashim R (2013, B) islamization of human knowledge in theory and practice: achievement, challenges and prospects in IIUM context. IIUM journal of educational studies, 1: 1, 1-12.
Hashim, R. (1999). Islamization of the curriculum. American Journal of Islamic Social Sciences.16(2). 27-42.
Ihedinma. Augustine Uzoma  (2004). Reconstructing the religious knowledge curriculum in nigeria: a study of inclusive education and pedagogical reform. A thesis submitted in part-fulfilment for the Degree of Doctor in Education of the University of London.
Noraini Hashim & Hasan Langgulung (2008). Islamic Religious Curriculum in Muslim Countries: The Experiences of Indonesia and Malaysia. Bulletin of Education & Research. Vol. 30, No. 1, pp. 1-19.
Oladosu.A.G.A.S. (2012). Islamization of the Curriculum process. at the Seminar on Islamization of Knowledge in the South-West Nigeria. University of Lagos.
Pinar, William(1987). “Notes on the curriculum field”. Educational researcher 7. (September 1987). Pp. 11.
Pinar, williamF. Reynolds , William M. Slattery , patric & Taubman, peter M (1995) understanding curriculum: An introduction to the study of historical and contemporary curriculum discourses. Newyork: Peterlang publishing. Inc.
Rufai, Saheed Ahmad (2016). The Challenge of Curriculum Integration for Islamic Universities: Setting the Principles of Curriculum Integration. IIUM journal of educational studies, 4:1 (2016) : 46 – 77.
Schubert , William H (1986). Curriculum : perspective, paradigm and possibility. Macmillan publishing co. new York.
Sekhar Rao ,V. Chandra (2020). A Brief Study of Criticism and Its Forms. JRSP-ELT, Issue 17, Vol. 4.
Sulaiman, H. (2013). Integration of Moral Values in School Curriculum to address Corruption in Africa:A case of Tanzania. DIRASAT IFRIQIYYA.
Sulaiman, H. (2014). Values-Based Curriculum Model: A Practical Appli-cation of Integrated „Maqasid Al-Sharia' for Wholeness Development of Mankind. Procedia - Social and Behavioral Sciences. 477 – 484.
Timani, Hussam S(2006). Islamic Schools in America: Islam’s Vehicle to the Future, .Published by the Forum on Public Policy
Yaacob.S, Embong.S.R (2008). The concept of an integrated islamic curriculum and its implication for contemporary Islamic schools. International Conference in Islamic Republic of Iran on 20-22 Feb 2008.
Zuhdi, Muhammad (2006) Modernization of Indonesian Islamic schools’ curricula, 1945–2003, International Journal of Inclusive Education, 10:4-5, 415-427.

  • تاریخ دریافت 22 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 03 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 16 شهریور 1402