چشم اندازی تاریخی به بازنگری برنامه های درسی تربیت‌معلم در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای برنامه ریزی درسی دانشگاه خوارزمی

2 دانشیار دانشگاه فرهنگیان

3 استاد دانشگاه مالایا مالزی

4 استادیار دانشگاه خوارزمی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین سیر تاریخی بازنگری برنامه­های درسی تربیت‌معلم در ایران صورت گرفته است. این پژوهش از نوع تحقیقات کیفی و تاریخی است و در پی پاسخگویی به این سؤال است که «بازنگری برنامه درسی تربیت‌معلم ایران» در گذشته چگونه انجام شده و هم اکنون چگونه دنبال می­شود؟ یافته­های حاصل از تحلیل تاریخی اسناد، گزارش­ها، منابع کتابخانه­ای و مصاحبه عمیق با پیشکسوتان حوزه تربیت‌معلم ایران نشان می­دهد که برنامه درسی تربیت‌معلم در سیر تطور خود چهار دوره را تجربه کرده است: دوره اول: دوره برنامه درسی رشته­ای (از 1297 تا 1312)؛ دوره دوم: دوره برنامه درسی چند رشته‌ای (از 1313 تا 1362)؛ دوره سوم: دوره برنامه درسی رشته­ای (از 1363 تا 1392) و دوره چهارم: دوره برنامه درسی میان‌رشته‌ای (از 1393 تاکنون). بررسی و تحلیل شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در هر یک از این دوره­ها و شناخت رویکرد حاکم بر بازنگری برنامه درسی تربیت‌معلم به دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت کمک می­کند تا ضمن درک عمیق­تر شرایط کنونی به سبب آگاهی از صبغه تاریخی، برنامه­های مناسبی را برای آینده پیش­بینی نمایند.
 

کلیدواژه‌ها


احمدی، پروین؛ سبحانی­نژاد، مهدی و امیری، مهدی (1394). سازمان‌دهی میان‌رشته‌ای برنامه درسی با تأکید بر اثربخشی محتوای دروس. دو فصلنامه پژوهش­های آموزش و یادگیری، سال بیست و دوم، شماره 6: 122-97.

بینشی فر، فاطمه (1392). نقش بهمن بیگی در ایجاد دانشسرای عشایری. فصلنامه پارسه، شماره 21: 85-69.

پهلوی، محمدرضا (1980). پاسخ به تاریخ. ترجمه حسین ابوترابیان (1371). چاپ سوم. تهران: انتشارات مترجم.

دفتر هماهنگی طرح­ها و برنامه­ریزی­های توسعه (1364). نگرشی بر تربیت‌معلم در ایران.

رینگر، مونیکا ام (بی تا). آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه (1393)، چاپ سوم. تهران: انتشارات ققنوس.

سلیمی، لادن؛ کشتی آرای، نرگس و فتحی واجارگاه، کوروش (1393). تبیین سیر تحول و اصلاح نظام برنامه درسی آموزش عالی بعد از انقلاب اسلامی در ایران. دو فصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی. سال 5، شماره 9: 73-52.

شرکایی اردکانی، جواد (1386). تربیت‌معلم در اسناد شورای عالی آموزش و پرورش. دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش.

شورای عالی آموزش و پرورش (1302). نظامنامه دارالمعلمین موضوع و پروگرام. گردآوری شده توسط جواد شرکایی اردکانی (1386). دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش.

شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390). اساسنامه دانشگاه فرهنگیان.

شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش.

صافی، احمد (1384). بررسی ساختار اداری و تشکیلات مرکزی وزارت آموزش و پرورش و‌ ارائه دیدگاه­های مختلف در مورد چشم‌انداز آینده. پژوهشکده تعلیم و تربیت.

صافی، احمد (1387). سیر تحول تربیت‌معلم در آموزش و پرورش معاصر ایران: گذشته، حال و آینده. فصلنامه تعلیم و تربیت. شماره 96: 200-173.

صافی، احمد (1391). تربیت‌معلم در ایران، ژاپن، مالزی، آلمان، انگلستان، هند و پاکستان. تهران: ویرایش.

صفی­نژاد، مهدی (1395). پیشکسوتان فرهنگی ایران. (پس از اسلام). چاب اول.

فلاحی، کیومرث (1388). بررسی جایگاه انتخاب و تربیت‌معلم در ساختار تشکیلاتی وزارت آموزش و پرورش. پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.

فتحی، هوشنگ (1370). تشکیلات: دفتر تربیت‌معلم. مجله رشد معلم. شماره 73: 24-22.

گال، بورگ و گال (1386). روش­های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان‌شناسی. ترجمه نصر و همکاران. تهران: سمت.

ماتی، رودی (1387). آموزش و پرورش در دوره رضاشاه. رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین: دولت و جامعه در زمان رضاشاه (مجموعه مقالات نوشته استفانی کرونین) ترجمه مرتضی ثاقب فر. تهران: نیل.

مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی (1338). ‌قانون راجع به سازمان و استقلال دانشسرای عالی.

معتمدی، اسفندیار (1390). تاریخ آموزش فیزیک در ایران. چاپ سوم. تهران: نشر لوح زرین.

ملکی، حسن و سلیمی، جمال (1389). از نظام دیسیپلینی تا رویکرد بین‌رشته‌ای در برنامه درسی آموزش عالی. فصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، سال اول، شماره 1: 95-65.

موسی­پور، نعمت‌الله (1387). برنامه­ریزی درسی در ایران معاصر. فصلنامه تعلیم و تربیت، سال بیست و چهارم، شماره 4 : 124-83.

مهرمحمدی، محمود (1392). برنامه درسی تربیت‌معلم و الگوی اجرائی مشارکتی آن؛ راهبرد تحولی برای تربیت‌معلم در ایران. دو فصلنامه نظریه و عمل در برنامه درسی. سال اول، شماره 1: 26-5.

موسی­پور، نعمت اله (1393). «سخن سردبیر: معلم و برنامه درسی، اصلاح کدام‌یک در اولویت است؟» فصلنامه مطالعات برنامه درسی. سال نهم، شماره 34: 3-1.

موسی­پور، نعمت‌الله؛ احمدی، آمنه (1395). طراحی کلان (معماری) برنامه درسی تربیت‌معلم (برنامه درسی ملّی تربیت‌معلم جمهوری اسلامی ایران). شورای عالی برنامه­ریزی آموزشی.

موسی پور، نعمت اله (1396). چالش­های برنامه­ریزی میان‌رشته‌ای تربیت‌معلم در فرهنگ رشته­ای حاکم. ارائه شده در سمپوزیوم تربیت‌معلم تطبیقی در تاریخ 04/09/1396. پردیس اصفهان دانشگاه فرهنگیان.

Hokka, P. Etelapelto, A. & Rasku-Puttonen, H. (2010). Recent tensions and challenges in teacher education as manifested in curriculum discourse. Teaching and Teacher Education, 26, 845-853.

Tinoca, L. Ponte, J. P. Galvão, C. & Curado, A. P. (2013). Key Issues in Teacher Education. University of Lisboan.