تعیین شایستگی‌های پایه مورد انتظار از دانش‌آموزان پایه هشتم در علوم تجربی و مقایسه آن‌ها با تأکیدات برنامه درسی علوم ایران

نویسندگان

1 پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش وابسته به سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی

2 دانشگاه تهران

چکیده

ترسیم دستاوردهای یادگیری اهمیت زیادی در برنامه‌ریزی برای آموزش علوم دارد. این مقاله به تعیین شایستگی‌های مورد انتظار از دانش‌آموزان در آموزش علوم می‌پردازد. بدین منظور با انجام یک مطالعه مروری منظم روی سه دسته منابعِ مربوط به نهادهای بین‌المللی در آموزش علوم، برنامه‌های درسی علوم و سنجش‌های کلان مقیاس، 22 شایستگی‌ استخراج شده و در قالب پنج گروهِ شایستگی‌های دانشی و کاربردی، مفاهیم سطح بالا، کار با مدل‌ها و نمودارها، کاوشگری علمی و نگرش دانش‌آموزان دسته‌بندی و سپس با تأکیدات برنامه درسی علوم ایران مقایسه شدند. نتایج نشان داد که اگر چه برخی از شایستگی‌ها مورد تأکید برنامه درسی علوم ایران قرار گرفته است ولی یازده شایستگیِ استفاده از علوم، دانش به‌کارگیری ابزار علمی و انجام عملیات ریاضی در شایستگی‌های دانشی و کاربردی، تلفیق دانش، تبیین علمی پدیده‌های طبیعی و نقد دیگران در شایستگی‌های مفاهیم سطح بالا، استفاده از مدل‌ها در شایستگی‌های کار با مدل‌ها و نمودارها، ارزشیابی شواهد و استدلال علمی در شایستگی‌های کاوشگری علمی و حمایت از کاوشگری به‌همراه دیدگاه تردیدآمیز به علم در شایستگی‌های نگرشی مورد تأکید برنامه درسی علوم ایران قرار نگرفته بود. لذا پیشنهاد می‌شود در تغییر برنامه درسی علوم به این شایستگی‌ها توجه خاص گردد.

کلیدواژه‌ها


جعفری ‌هرندی، ر.؛ میرشاه‌ جعفری، س. ا.؛ و لیاقت‌دار، م. ج. (1388). بررسی تطبیقی برنامه‌درسی آموزش علوم در ایران و چند کشور جهان. اندیشه‌های نوین تربیتی، 5(2)، 193-145.

دفتر ‌برنامه‌ریزی‌ و تألیف‌ کتب ‌درسی. (1386). راهنمای برنامه درسی علوم تجربی دوره ابتدایی و راهنمایی. تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.

دفتر ‌برنامه‌ریزی‌ و تألیف‌ کتب ‌درسی. (1390). راهنمای برنامه درسی علوم تجربی دوره شش ساله‌ی ابتدایی. تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.

شورای عالی آموزش و پرورش. (1390). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.

ظاهری، م. (1389). بررسی درک دانشجو معلمان رشته آموزش علوم تجربی از ماهیت علوم تجربی در مراکز تربیت معلم استان تهران. پایان نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تهران.

هارلن، وی.؛ آزوبرن، آر.؛ گیست، جی. ا.؛ جری، ش.؛ و سیمینگتون، دی. (1990). نکات اساسی در آموزش علوم، ترجمه ط. رستگار و ح. دانشفر، 1374. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

AAAS. (1993). Benchmarks for Science Literacy Available from http://www.project2061.org/tools/benchol/bolintro.htm

Braun, H., Coley, R., Jia, Y., & Trapani, C. (2009). Exploring what works in science instruction: A look at the eighth-grade science classroom: Educational Testing Service.

Champagne, A. B., Kouba, V. L., & Hurley, M. (2000). Assessing inquiry. In J. Minstrell & E. H. v. Zee (Eds.), Inquiring into inquiry learning and teaching in Science (pp. 447-470). Washington, DC: American Association for the Advancement of Science.

Department for Education and Skills. (2004). Science - the national curriculum for England. London: Department for Education and Skills and Qualifications and Curriculum Authority

Krajcik, J., Blumenfeld, P., Marx, R., & Soloway, E. (2000). Instructional, curricular, and technological supports for inquiry in science classrooms. In J. Minstrell & E. H. v. Zee (Eds.), Inquiring into inquiry learning and teaching in Science (pp. 283-315). Washington, DC: American Association for the Advancement of Science.

Lee, H. S., Liu, O. L., & Linn, M. C. (2011). Validating measurement of knowledge integration in science using multiple-choice and explanation items. Applied Measurement in Education, 24(2), 115-136.

Leighton, J. P., & Gierl, M. J. (2011). The learning sciences in educational assessment: The role of cognitive models. New York: Cambridge University Press.

Leighton, J. P., Gokiert, R. J., & Cui, Y. (2007). Using exploratory and confirmatory methods to identify the cognitive dimensions in a large-scale science assessment. International Journal of Testing, 7(2), 141-189.

Mullis, I. V. S., Martin, M. O., Ruddock, G. J., O'Sullivan, C. Y., & Preuschoff, C. (2009). TIMSS 2011 assessment frameworks. Amsterdam, the Netherlands: International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA).

NAGB. (2010). Science framework for the 2011 National Assessment of Educational Progress. Washington, DC: National Assessment Governing Board.

NRC. (1996). National science education standards. Washington, DC: National Academies Press.

OECD. (2006). Assessing scientific, reading and mathematical literacy: A framework for PISA 2006. Paris: OECD.

OECD. (2009). PISA 2009 assessment framework: Key competencies in reading, mathematics and science. Paris: OECD.

Pepper, D. (2011). Assessing key competences across the curriculum—and Europe. European Journal of Education, 46(3), 335-353.

Ratcliffe, M. (1998). The purpose of science education. In M. Ratcliffe (Ed.), ASE guide to secondary science education. London: Association for Science Education.

Seçkin, M., & Gözütok, F. D. (2010). Achievement level of cross-curriculum competences in science education program. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 9, 260-265.

White, B. Y., & Frederiksen, J. R. (2000). Metacognitive facilitation: An approach to making scientific inquiry accessible to all. In J. Minstrell & E. H. v. Zee (Eds.), Inquiring into inquiry learning and teaching in Science (pp. 331-370). Washington, DC: American Association for the Advancement of Science.